ویژگی های اوبونتو 26.04 LTS

📋 نمای کلی

Ubuntu 26.04 LTS “Resolute Raccoon” در تاریخ ۲۳ آوریل ۲۰۲۶ منتشر شده است. این یازدهمین نسخه LTS اوبونتو بوده و به مدت ۵ سال (تا آوریل ۲۰۳۱) پشتیبانی استاندارد دریافت می‌کند. با اشتراک Ubuntu Pro، پشتیبانی تا ۱۰ سال (تا آوریل ۲۰۳۶) قابل تمدید است.

• امنیت عمیق‌تر و پیش‌فرض‌های ایمن‌تر
• استفاده گسترده‌تر از زبان Rust برای اجزای حیاتی سیستم
• معماری‌های بهینه‌شده برای سخت‌افزارهای جدید (x86-64-v3 و …)
• شفافیت بیشتر در توسعه و مشارکت جامعه جهانی

این نسخه را می‌توان ترکیبی از یک سیستم عامل پایدار برای سازمان‌ها و یک پلتفرم مدرن برای توسعه‌دهندگان و متخصصان امنیت دانست.

۲. مفهوم «Resolute Raccoon»: امنیت، پایداری و سماجت

راکون‌ها در دنیای واقعی به حیوانات باهوش، سمج و توانمند در نفوذ به موانع (مثل درب سطل زباله) معروف‌اند. انتخاب اسم Resolute Raccoon (راکون مصمم) برای این نسخه، کاملاً نمادین است:

• Resolute: تأکید بر قاطعیت در امنیت، کیفیت و ثبات.
• Raccoon: نماد نفوذ، آزمون مرزها و توانایی کار در محیط‌های «نامطمئن».

این نمادگرایی، در طراحی ویژگی‌های امنیتی و معماری سیستم کاملاً دیده می‌شود.

۳. جهش امنیتی: از sudo به sudo-rs و فراتر از آن

۳.۱. مهاجرت از sudo سنتی به sudo-rs

یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های امنیتی اوبونتو در سال‌های اخیر، استفاده از sudo-rs به‌عنوان پیاده‌سازی پیش‌فرض sudo است؛ sudo-rs نسخه‌ای است که با زبان Rust نوشته شده است.

دلایل فنی این تغییر عبارت‌اند از:

• بیش از ۷۰٪ آسیب‌پذیری‌های امنیتی در نرم‌افزارهای سیستمی، به مشکلات مدیریت حافظه برمی‌گردد.
• زبان‌های سنتی مانند C/C++ کنترل کامل می‌دهند اما خطای حافظه را به‌سادگی ممکن می‌کنند.
• Rust با مدل مالکیت (Ownership) و بررسی‌ها در زمان کامپایل، جلوی بخش بزرگی از این دسته آسیب‌پذیری‌ها را می‌گیرد.

در Ubuntu 26.04 LTS:

• sudo-rs به‌صورت پیش‌فرض فعال است.
• نسخه سنتی sudo همچنان از مخازن قابل نصب است، برای سازگاری و سناریوهای خاص.

۳.۲. rust-coreutils به‌عنوان فراهم‌کننده پیش‌فرض ابزارهای پایه

در کنار sudo-rs، اوبونتو در حال حرکت به سمت استفاده از rust-coreutils به‌عنوان پیاده‌سازی پیش‌فرض ابزارهای پایه خط فرمان (coreutils) است؛ مانند:

• ls
• cp
• mv
• rm
• cat
• و سایر ابزارهای استاندارد coreutils

این تغییر به این معنی است که:

• سطح حمله (Attack Surface) ناشی از باگ‌های مدیریت حافظه کاهش می‌یابد.
• مزایای زبان Rust در رفتارهای پایه سیستم عامل استفاده می‌شود.

با این حال:

• GNU coreutils همچنان در مخازن اوبونتو باقی می‌ماند.
• مهاجرت به‌صورت تدریجی انجام می‌شود تا اکوسیستم و اسکریپت‌های موجود دچار شکست نشوند.

۳.۳. جدول مقایسه‌ای: sudo سنتی در برابر sudo-rs

۴. رمزگذاری دیسک با TPM: ترکیب امنیت و راحتی

یکی دیگر از محورهای مهم امنیتی در Ubuntu 26.04 LTS، هدف‌گذاری برای آماده بودن در سطح تولید (Production-ready) برای:

رمزگذاری کامل دیسک (Full Disk Encryption) با پشتیبانی TPM در نسخه Desktop

۴.۱. مشکل روش سنتی

در رویکرد سنتی:

• کاربر هنگام بوت باید هر بار رمز عبور دیسک را وارد کند.
• این فرایند اگرچه امن است، اما در درازمدت برای بسیاری از کاربران خسته‌کننده است.
• در برابر برخی حملات فیزیکی پیشرفته مانند evil maid attack هنوز ریسک‌هایی وجود دارد.

۴.۲. راهکار TPM-backed FDE

با استفاده از TPM (Trusted Platform Module):

• کلیدهای رمزگذاری به سخت‌افزار گره می‌خورند.
• سیستم می‌تواند در سناریوهای مشخص، بدون نیاز به رمز دستی در هر بوت، دیسک را رمزگشایی کند.
• در صورت تغییرات مشکوک در بوت‌لودر یا زنجیره بوت، TPM می‌تواند از آزاد کردن کلید خودداری کند.

۴.۳. مزایا به‌صورت خلاصه

• افزایش راحتی کاربر با حذف وارد کردن مداوم رمز در هر بوت.
• افزایش امنیت در برابر حملات فیزیکی پیشرفته مثل evil maid.
• ترکیب تجربه کاربری بهتر و امنیت قوی‌تر برای کاربران دسکتاپ و لپ‌تاپ.

۵. جامعه و مستندات: آینده مشارکت در اکوسیستم اوبونتو

اوبونتو از ابتدا یک پروژه جهانی متن‌باز بوده است. در Ubuntu 26.04 LTS، تمرکز ویژه‌ای روی:

1. مدرن‌سازی کانال‌های ارتباطی
2. بازطراحی مستندات بر اساس یک چارچوب آموزشی سیستماتیک
3. افزایش شفافیت تیم‌های Canonical

۵.۱. مهاجرت به Matrix و دور شدن از IRC و لیست‌های پستی

در گذشته، توسعه اوبونتو عمدتاً در:

• کانال‌های IRC
• لیست‌های پستی (Mailing Lists)

امروز:

• جلسات و بحث‌های زنده توسعه، روی Ubuntu Community Matrix Server منتقل شده‌اند.
• هدف این کار، جذاب‌تر کردن مشارکت برای نسل‌های جدیدتر و بهره‌گیری از امکانات مدرن گفت‌وگو است.

۵.۲. بازطراحی مستندات با Diátaxis

اوبونتو مستندات عظیمی دارد که در طول بیش از ۲۰ سال رشد کرده‌اند. برای مدیریت این حجم، Canonical از چارچوب Diátaxis استفاده می‌کند که مستندات را به چهار دسته اصلی تقسیم می‌کند:

نتیجه این کار:

• یک منبع مستنداتی یکپارچه، قابل جست‌وجو و ساخت‌یافته ایجاد می‌شود.
• سردرگمی برای مشارکت‌کنندگان و کاربران حرفه‌ای کاهش می‌یابد.

۵.۳. شفافیت تیم‌ها: Desktop، Server و Foundations

تیم‌های داخلی Canonical در مسیر آماده‌سازی برای 26.04 LTS، سطح جدیدی از شفافیت را در پیش گرفته‌اند:

• تیم Ubuntu Desktop نقشه‌راه‌ها (Roadmap) را به‌صورت منظم منتشر می‌کند و مقالات تحلیلی درباره تصمیم‌های کلیدی (مانند حذف GNOME روی Xorg در 25.10) ارائه می‌دهد.
• تیم Ubuntu Server خبرنامه ماهانه‌ای با عنوان Ubuntu Server Gazette منتشر می‌کند که به موضوعاتی مانند تخصیص حافظه MySQL و DNSSEC می‌پردازد.
• تیم Ubuntu Foundations گزارش‌های هفتگی منتشر می‌کند که در آن اعضای تیم شرح می‌دهند روی چه بخش‌هایی کار کرده‌اند.

این سطح از شفافیت باعث می‌شود اعضای جامعه:

• به‌طور دقیق بدانند چه کارهایی در حال انجام است.
• بتوانند زودتر بازخورد بدهند و در شکل‌دهی آینده اوبونتو نقش داشته باشند.

۶. واریانت‌های معماری (Architecture Variants): سازگاری + کارایی

۶.۱. مسئله کلاسیک: سازگاری در مقابل کارایی

در طراحی توزیع‌های عمومی لینوکس، همیشه یک دوگانگی وجود داشته است:

• ساخت باینری‌ها برای سخت‌افزارهای قدیمی‌تر ➜ سازگاری بالاتر اما استفاده نکردن از قابلیت‌های CPUهای جدید
• استفاده از بهینه‌سازی‌های معماری جدید ➜ کارایی بیشتر اما حذف بخشی از کاربران دارای سخت‌افزار قدیمی

Ubuntu در نسخه 25.10، مفهومی به نام Architecture Variants معرفی کرد تا این مشکل را حل کند.

۶.۲. x86-64-v3: نسل جدید اجرای بهینه

در Ubuntu 25.10:

• زیرساخت لازم برای Architecture Variants طراحی شد.
• حدود ۲۰۰۰ بسته منبع برای سطح معماری x86-64-v3 دوباره کامپایل شدند.

در Ubuntu 26.04 LTS:

• هدف، بازسازی و تست کامل تمام بسته‌ها برای واریانت x86-64-v3 است.
• کاربرانی که سخت‌افزارشان از x86-64-v3 پشتیبانی می‌کند، می‌توانند بین حدود ۵ تا ۱۵ درصد بهبود کارایی بسته به نوع بار کاری تجربه کنند.

۶.۳. مزایا برای کاربران حرفه‌ای

این ویژگی برای دسته‌های زیر بسیار جذاب است:

• توسعه‌دهندگان نرم‌افزار که Buildهای سنگین انجام می‌دهند.
• متخصصان داده و یادگیری ماشین که با پردازش‌های سنگین کار می‌کنند.
• مدیران سرورها و زیرساخت‌های مدرن که به حداکثر کارایی نیاز دارند.

۷. جامعه اوبونتو: دعوت به مشارکت

Ubuntu 26.04 LTS فقط یک نسخه دیگر از سیستم عامل نیست؛ بلکه یک پلتفرم همکاری جهانی است که در آن توسعه‌دهندگان، طراحان، هنرمندان، مدیران سیستم، محققان و علاقه‌مندان می‌توانند نقش فعال داشته باشند.

۷.۱. راه‌های مشارکت

برخی از مسیرهای مشارکت عبارت‌اند از:

• مشارکت در کدنویسی (بسته‌ها، Snapها، ابزارهای جدید، رفع باگ و …)
• همکاری در مستندسازی و بهبود راهنماها
• طراحی آیکون‌ها، پوسته‌ها، والپیپرها و تجربه کاربری
• تست نسخه‌های پیش‌انتشار و گزارش باگ‌ها
• مشارکت در بحث‌ها و تصمیم‌سازی‌ها در Ubuntu Discourse و Matrix

۷.۲. اوبونتو به‌عنوان فرصت شغلی

Canonical به‌عنوان شرکت پشتیبان اوبونتو، به‌طور دوره‌ای در حال استخدام مهندسان، طراحان و مدیران محصول است. برای بسیاری از توسعه‌دهندگان، مشارکت در اوبونتو پلی است از فعالیت داوطلبانه در نرم‌افزار آزاد به اشتغال حرفه‌ای در حوزه‌هایی مانند زیرساخت ابری، DevOps، امنیت و توسعه متن‌باز.

سایر ویژگی های توزیع اوبونتو 26

🧠 هسته لینوکس و سخت‌افزار

هسته لینوکس 7.0

• اولین توزیعی که با هسته 7.0 منتشر شده است
• پشتیبانی کامل از Intel Panther Lake (Core Ultra Series 3) با بهینه‌سازی برای:
  • گرافیک مجتمع Xe3
  • NPU یکپارچه برای پردازش هوش مصنوعی
• پشتیبانی از EtherCAT صنعتی – ماژول IgH EtherCAT Master و درایور Generic Ethernet برای شبکه‌های صنعتی بلادرنگ با دقت میکروثانیه
• sched_ext – سیستم زمان‌بندی جدید مبتنی بر eBPF برای اجرای زمان‌بند در فضای کاربر
• Kdump به‌طور پیش‌فرض فعال – برای Desktop و Server
• بازنشسته شدن هسته lowlatency – جایگزینی با linux-generic + بسته lowlatency-kernel فضای کاربر
• پشتیبانی از RISC-V RVA23 – به‌طور کامل از پروفایل RVA23 پشتیبانی می‌کند (نیازمند سخت‌افزار RVA23S64)

معماری‌های پشتیبانی شده

پشتیبانی از کارت‌های گرافیک

• NVIDIA CUDA – اولین نسخه اوبونتو که CUDA را به‌طور بومی در مخازن خود توزیع می‌کند
• AMD ROCm – پلتفرم AMD برای هوش مصنوعی و HPC در مخازن رسمی
• NVIDIA DOCA-OFED – شبکه‌سازی با کارایی بالا از طریق PPA رسمی
• NVIDIA Dynamic Boost – به‌طور پیش‌فرض روی لپ‌تاپ‌های پشتیبانی‌شده فعال است
• بهبود Suspend-Resume در درایور اختصاصی NVIDIA

🖥️ محیط دسکتاپ – GNOME 50

تغییرات اساسی

• انتقال کامل به Wayland – جلسه دسکتاپ اوبونتو فقط روی Wayland اجرا می‌شود. X.org دیگر پشتیبانی نمی‌شود زیرا GNOME Shell دیگر نمی‌تواند روی X.org اجرا شود
• XWayland – برنامه‌های قدیمی X11 از طریق لایه سازگاری XWayland اجرا می‌شوند
• پشتیبانی کامل NVIDIA از Wayland – کاربران NVIDIA اکنون پشتیبانی کامل از Wayland دارند
• پشتیبانی از نرخ نوسازی متغیر (VRR)
• اسکیلینگ کسری بهینه – کاهش blur در نمایشگرها
• رندر مکان‌نما (Cursor) با نرخ تازه‌سازی کامل مانیتور – حتی اگر برنامه پیش‌زمینه با فریم‌ریت پایین‌تر اجرا شود

برنامه‌های پیش‌فرض جدید

نسخه‌های به‌روز برنامه‌ها

• Firefox – نسخه 149/150
• LibreOffice – نسخه 25.8 (از 24.2)
• Thunderbird – نسخه 140 “Eclipse”
• GIMP – نسخه 3.0 (از 2.10) – ارتقاء بزرگ

ویژگی‌های جدید دسکتاپ

• بهبود thumbnailers – gst-thumbnailers جدید با Rust GStreamer و Glycin برای فریم‌های جذاب‌تر
• پشتیبانی بومی از JPEG XL – بدون نیاز به نصب بسته اضافی
• شتاب سخت‌افزاری VA-API – رمزگذاری و رمزگشایی ویدئو برای AMD و Intel به‌طور پیش‌فرض
• NTSYNC driver – بهبود عملکرد بازی‌های ویندوز در Wine و Proton (Steam Play)
• Power Profiles Manager بهبود یافته – پشتیبانی از ویژگی‌های جدید سخت‌افزاری (به‌ویژه AMD)، چندین درایور بهینه‌سازی، آگاه از باتری
• مدیریت شارژ باتری – قابلیت تنظیم حد شارژ مستقیم در تنظیمات سیستم

مرکز نرم‌افزار (App Center)

• پشتیبانی از نصب Debهای شخص ثالث
• نمایش پیشرفت نصب
• بهبود مدیریت Snapها
• پشتیبانی از پیمایش لمسی

مرکز امنیت (Security Center)

• امکان فعال/غیرفعال کردن قابلیت experimental permission prompting
• پشتیبانی از prompting-client snap برای مدیریت مجوزها

Ubuntu Insights

• جایگزین Ubuntu Report
• کنترل بیشتر بر معیارهای سیستم ارسالی به Canonical
• اختیاری (opt-in) – رضایت قبلی منتقل نمی‌شود

🛡️ امنیت

کامپوننت‌های مبتنی بر Rust

• sudo-rs – پیاده‌سازی sudo در Rust به‌عنوان پیش‌فرض
• rust-coreutils – ابزارهای اصلی مانند ls، cp، mv با Rust بازنویسی شده‌اند
• درایورها و زیرسیستم‌های جدید هسته با Rust

رمزگذاری کامل دیسک با پشتیبانی TPM

• به‌طور کلی در دسترس در نصب‌کننده اوبونتو
• اتصال رمزگذاری به تراشه TPM سخت‌افزاری
• مدیریت عبارت عبور و بازسازی کلید بازیابی

OpenSSL با رمزنگاری پسا-کوانتومی

• پشتیبانی از الگوریتم‌های ML-KEM، ML-DSA، SLH-DSA
• پشتیبانی از QUIC client/server

OpenSSH 10.2

• الگوریتم تبادل کلید هیبریدی پسا-کوانتومی mlkem768x25519-sha256 به‌طور پیش‌فرض
• حذف پشتیبانی از الگوریتم امضای ضعیف DSA
• گزینه جدید PerSourcePenalties
• دیگر هاست DSA key تولید نمی‌شود

حافظه محرمانه (Confidential Computing)

• پشتیبانی هاست از Intel TDX (Trust Domain Extensions)
• پشتیبانی از AMD SEV-SNP
• فعال‌سازی رمزگذاری سطح سیلیکون

سایر بهبودهای امنیتی

• AppArmor – پروفایل‌های sandboxing جدید برای برنامه‌های متعدد
• cargo-auditable – برای بسته‌های Rust ساخته شده روی Launchpad
• Livepatch برای ARM64 – اولین بار در اوبونتو، وصله‌های امنیتی کرنل بدون راه‌اندازی مجدد روی سرورهای Arm64
• Authd – سرویس متن‌باز برای احراز هویت از طریق ارائه‌دهندگان ابری (Entra ID، Google IAM، OIDC)

🖥️ سرور و زیرساخت

زمان پیش‌فرض – Chrony

• جایگزین systemd-timesyncd برای نصب‌های جدید
• NTS (NTP احراز هویت شده و رمزگذاری شده) به‌طور پیش‌فرض با سرورهای زمان اوبونتو

پایگاه داده‌ها

سرورهای برنامه

مجازی‌سازی

• پشتیبانی از NVIDIA MIG در libvirt و QEMU
• مدل HVE virtualization stack – مشابه HWE kernel، هر شش ماه یکبار به‌روز می‌شود
• پشتیبانی از NUMA affinity برای دستگاه‌های PCI
• بهبود مدیریت دیسک NVMe
• پشتیبانی مهمان و هاست از Intel TDX و AMD SEV-SNP

Container

• containerd و runc با استراتژی به‌روزرسانی انعطاف‌پذیر
• تصاویر ابری AMD64 با سطح AMD64v3

🛠️ ابزارهای توسعه

زنجیره ابزار و کامپایلرها

تغییرات زیرساختی

• Dracut جایگزین initramfs-tools برای ramdisk اولیه
• APT 3.1 – حل کننده وابستگی جدید، تغییر از GnuTLS به OpenSSL
• sudo-rs پیش‌فرض (sudo اصلی به sudo.ws تغییر نام)

🎨 Ubuntu Studio 26.04 LTS

نسخه تخصصی برای تولید محتوا با پشتیبانی ۳ ساله:

چیدمان دسکتاپ قابل انتخاب

• چیدمان کلاسیک Ubuntu Studio (پنل بالا)
• چیدمان شبیه macOS (منوی جهانی + داک)
• چیدمان شبیه Windows (پنل پایین)

بهبودهای صوتی

• پشتیبانی از FFADO – دستگاه‌های FireWire حرفه‌ای
• تنظیم آسان PipeWire – از طریق منو به جای ورودی دستی
• بسته‌های جدید: Loopino (سمپلر خلاقانه)، Plasma PipeWire Settings

نرم‌افزارهای پیش‌فرض جدید

• VLC – پخش‌کننده رسانه پیش‌فرض
• vmpk جایگزین jack-keyboard
• Skanpage جایگزین Skanlite برای اسکن
• DistroAV (obs-ndi سابق) – پشتیبانی NDI در OBS

نصب‌کننده بازنویسی شده

• بازنویسی کامل با Python و frontendهای GTK4 و Qt6
• پشتیبون از ۲۱ زبان

🔄 ارتقاء و حداقل سیستم مورد نیاز

ارتقاء از نسخه قبلی

• برای ارتقاء از 24.04 LTS، ابتدا باید به 24.04 LTS بروید (ارتقاء مستقیم از نسخه‌های قدیمی‌تر پشتیبانی نمی‌شود)
• دستور ارتقاء: do-release-upgrade -p

حداقل سیستم مورد نیاز (دسکتاپ)

📊 خلاصه تغییرات اصلی