Linux Kernel 6.17 Officially Released

توضیحات مفصل ویژگی‌های بخش گرافیک و بازی در هسته لینوکس ۶.۱۷

درایورهای گرافیکی برای لپ‌تاپ‌های Intel Panther Lake (فعال‌سازی پیش‌فرض Intel Xe3 iGPU

این ویژگی شامل فعال‌سازی پیش‌فرض گرافیک یکپارچه Intel Xe3 در چیپ‌ست‌های Panther Lake است، که نسل بعدی پردازنده‌های اینتل برای لپ‌تاپ‌ها محسوب می‌شود. Panther Lake به عنوان جانشین Lunar Lake طراحی شده و تمرکز آن روی بهبود عملکرد گرافیکی، مصرف انرژی پایین‌تر و پشتیبانی از ویژگی‌های هوش مصنوعی است. با این تغییر در هسته ۶.۱۷، کاربران می‌توانند بلافاصله پس از نصب توزیع‌هایی مانند Ubuntu ۲۵.۱۰، از گرافیک یکپارچه Xe3 بدون نیاز به تنظیمات اضافی استفاده کنند، که منجر به عملکرد روان‌تر در وظایف گرافیکی مانند ویرایش ویدیو، بازی‌های سبک و رندرینگ می‌شود. این فعال‌سازی پیش‌فرض بخشی از آماده‌سازی رسمی Panther Lake است و شامل بهبودهایی در درایورهای DRM (Direct Rendering Manager) اینتل می‌شود. همچنین، این ویژگی با تغییرات بزرگ‌تر در درایورهای گرافیکی اینتل مانند پشتیبانی از SR-IOV و multi-device هماهنگ است، که امکان استفاده بهتر از منابع سخت‌افزاری را فراهم می‌کند.

۲. پشتیبانی از وب‌کم در درایور Intel IPU7 برای چیپ‌های Lunar Lake: درایور IPU7 (Image

Processing Unit) اینتل حالا پشتیبانی کامل از وب‌کم را برای چیپ‌ست‌های Core Ultra Series 2 (معروف به Lunar Lake) ارائه می‌دهد. این درایور برای پردازش تصاویر دوربین‌های MIPI طراحی شده و شامل بهبودهایی در تشخیص چهره، فوکوس خودکار و کیفیت تصویر در شرایط نوری مختلف است. کاربران لپ‌تاپ‌های Lunar Lake (و تا حدی Panther Lake) می‌توانند از وب‌کم برای تماس‌های ویدیویی، کنفرانس‌ها و اپلیکیشن‌های دوربین بدون مشکلات قبلی استفاده کنند. این تغییر بخشی از تلاش اینتل برای بهبود پشتیبانی سخت‌افزاری در لینوکس است و شامل ادغام درایور در هسته اصلی می‌شود، که قبلاً نیاز به درایورهای خارجی داشت. مزایای آن شامل کاهش مصرف انرژی دوربین و سازگاری بهتر با ابزارهایی مانند Cheese یا Zoom است. این ویژگی همچنین برای کاربران توزیع‌هایی مانند Fedora یا openSUSE مفید است، جایی که مشکلات تشخیص دوربین در مدل‌های جدید اینتل گزارش شده بود.

پشتیبانی از SmartMux برای سوئیچ خودکار بین گرافیک یکپارچه و مجزا در لپ‌تاپ‌های AMD hybrid GPU بهبود مدیریت قدرت

SmartMux یک مکانیسم جدید برای مدیریت هیبریدی GPU در لپ‌تاپ‌های AMD است که امکان سوئیچ خودکار بین گرافیک یکپارچه (iGPU) و مجزا (dGPU) را بر اساس بار کاری فراهم می‌کند. این ویژگی برای دستگاه‌هایی با پنل eDP (embedded DisplayPort) و دو GPU طراحی شده و با تشخیص نیاز به عملکرد بالا (مانند بازی یا رندرینگ) یا صرفه‌جویی در انرژی (مانند کارهای روزمره)، GPU مناسب را انتخاب می‌کند. نتیجه آن بهبود عمر باتری تا ۲۰-۳۰ درصد در حالت‌های کم‌بار و عملکرد بهتر در وظایف سنگین است. در هسته ۶.۱۷، این پشتیبانی از طریق درایورهای AMDGPU ادغام شده و بخشی از بهبودهای کلی هیبریدی مانند vga_switcheroo است. این ویژگی برای کاربران لپ‌تاپ‌های AMD مانند Framework یا TUXEDO مفید است و مشکلات قبلی مانند hitching (توقف موقت) هنگام سوئیچ را کاهش می‌دهد.

درایورهای Lenovo WMI Gaming Series برای Legion Go و Legion Go S

این درایورها از طریق رابط WMI (Windows Management Instrumentation) برای کنترل ویژگی‌های گیمینگ در دستگاه‌های دستی Lenovo Legion Go و Legion Go S (که مبتنی بر SteamOS است) اضافه شده‌اند. شامل کنترل پروفایل‌های عملکرد (مانند balanced، performance یا quiet)، مدیریت فن، نورپردازی RGB و نظارت بر باتری می‌شود. این ویژگی کاربران لینوکس را قادر می‌سازد تا سیستم‌عامل‌های جایگزین مانند Bazzite یا ChimeraOS را روی این دستگاه‌ها اجرا کنند بدون از دست دادن قابلیت‌های سخت‌افزاری. درایورها پس از چندین بازبینی ادغام شده‌اند و با ابزارهایی مانند LenovoLegionLinux سازگار هستند. این تغییر به ویژه برای گیمرهای لینوکس مفید است که می‌خواهند از دستگاه‌های دستی AMD-powered بدون وابستگی به ویندوز استفاده کنند.

کدکلید استاندارد برای کلید “performance boost” در لپ‌تاپ‌های Dell و Alienware

این ویژگی کدکلید استاندارد KEY_PERFORMANCE (با مقدار هگز 0x2bd) را برای کلید “performance boost” یا G-Mode در مدل‌های Dell) تعریف می‌کند. این کلید معمولاً برای فعال‌سازی حالت عملکرد بالا (مانند افزایش سرعت فن یا اورکلاک CPU/GPU) استفاده می‌شود و قبلاً کدکلیدهای متفاوتی در مدل‌های مختلف داشت که منجر به ناسازگاری می‌شد. حالا در هسته ۶.۱۷، این کلید به طور استاندارد شناسایی می‌شود و کاربران می‌توانند آن را به اسکریپت‌ها یا میانبرها مپ کنند. این تغییر بخشی از بهبودهای ورودی (input subsystem) است و مشکلات قبلی در تشخیص کلید را حل می‌کند. برای کاربران Alienware یا Dell G-Series، این به معنای سازگاری بهتر با دسکتاپ‌هایی مانند GNOME یا KDE است.

پشتیبانی کامل از کنترلر بازی Flydigi Apex 5

Flydigi Apex 5 یک کنترلر گیمینگ پیشرفته با ویژگی‌هایی مانند جوی‌استیک‌های hall-effect، دکمه‌های قابل برنامه‌ریزی، ویبره دوگانه و اتصال بی‌سیم/با سیم است. در هسته ۶.۱۷، پشتیبانی از آن از طریق درایور XPad (که برای کنترلرهای Xbox-like استفاده می‌شود) اضافه شده، که قبلاً به عنوان کیبورد/ماوس شناسایی می‌شد و مشکلات ورودی داشت. حالا کاربران می‌توانند از تمام قابلیت‌ها مانند تریگرهای آنالوگ و مپینگ دکمه‌ها در بازی‌های لینوکس استفاده کنند. این تغییر در نسخه RC6 ادغام شده و برای توزیع‌هایی با هسته ۶.۱۷+ در دسترس است. این ویژگی برای گیمرها در پلتفرم‌هایی مانند Steam Deck یا دسکتاپ لینوکس ایده‌آل است.

بخش ۳: ویژگی‌های ۷ تا ۹

پشتیبانی از کنترل تراکم DualPI2 در شبکه برای کاهش تأخیر در بازی‌های آنلاین، استریم و تماس‌های ویدیویی

DualPI2 یک الگوریتم کنترل تراکم شبکه (congestion control) بر اساس RFC 9332 است که برای کاهش latency در صف‌های شبکه طراحی شده. آن دو صف جداگانه برای ترافیک L4S (Low Latency, Low Loss, Scalable) و کلاسیک ایجاد می‌کند، که منجر به کاهش تأخیر تا ۵۰ درصد در اپلیکیشن‌های real-time مانند بازی‌های آنلاین، استریم ویدیو و VoIP می‌شود. در هسته ۶.۱۷، این الگوریتم از طریق ماژول net ادغام شده و می‌تواند با tc (traffic control) پیکربندی شود. مزایای آن شامل بهبود کیفیت در شبکه‌های شلوغ و سازگاری با پروتکل‌های موجود است. این ویژگی برای کاربران خانگی یا سرورها با ترافیک بالا مفید است.

پشتیبانی از Intel Wildcat Lake و Bartlett Lake-S

Wildcat Lake یک معماری جدید اینتل برای پردازنده‌های صنعتی و embedded است، در حالی که Bartlett Lake-S یک نسخه مشتق‌شده از Raptor Lake-S با تمرکز روی هسته‌های P-Core (عملکرد بالا) و بهینه‌سازی برای سرورها و workstationها است. در هسته ۶.۱۷، پشتیبانی شامل درایورهای EDAC (Error Detection and Correction) برای مدیریت حافظه، PMC (Power Management Controller) و گرافیک اولیه می‌شود. این تغییرات برای شناسایی صحیح سخت‌افزار، مدیریت قدرت و تشخیص خطاها ضروری است. همچنین، شامل پشتیبانی از NPU (Neural Processing Unit) در Wildcat Lake است. این ویژگی برای کاربران صنعتی یا توسعه‌دهندگان که از این چیپ‌ها در لینوکس استفاده می‌کنند، حیاتی است.

پشتیبانی اولیه از کدک‌های HEVC (H.265) و VP9 در دیکودر Qualcomm Iris (از طریق V4L2)

درایور Iris Qualcomm حالا پشتیبانی اولیه از دیکودینگ کدک‌های HEVC (H.265 برای ویدیوهای با کیفیت بالا و فشرده‌سازی بهتر) و VP9 (استفاده‌شده در YouTube و وب) را ارائه می‌دهد. این از طریق چارچوب V4L2 (Video4Linux) پیاده‌سازی شده، که اجازه می‌دهد اپلیکیشن‌ها مانند VLC یا FFmpeg از سخت‌افزار Qualcomm برای دیکودینگ استفاده کنند و مصرف CPU را کاهش دهند. این ویژگی برای دستگاه‌های مبتنی بر Snapdragon مانند لپ‌تاپ‌های ARM مفید است و شامل بهبودهایی در مدیریت بافر و رویدادها می‌شود. این پشتیبانی اولیه است و ممکن است در نسخه‌های بعدی گسترش یابد، اما حالا پخش ویدیوهای 4K با مصرف انرژی پایین‌تر ممکن است.

نوشتن کارآمد صفرها بدون عملیات I/O واقعی در SSDهای NVMe (با DEAC bit) و SCSI (با UMMAP bit) از طریق FALLOC_FL_WRITE_ZEROES (بهبود عملکرد و افزایش عمر SSD)

این ویژگی یک گزینه جدید به نام FALLOC_FL_WRITE_ZEROES را به سیستم کال fallocate() اضافه می‌کند که اجازه می‌دهد مناطق ذخیره‌سازی روی SSDهای مدرن به عنوان پر شده با صفر علامت‌گذاری شوند، بدون اینکه عملیات نوشتن واقعی (I/O) انجام شود. برای SSDهای NVMe که از بیت DEAC (Deallocate) پشتیبانی می‌کنند، این عملیات به جای نوشتن داده‌های صفر، محدوده را به حالت deallocated تبدیل می‌کند که بسیار سریع است و تقریباً هیچ پهنای باند نوشتاری مصرف نمی‌کند، در حالی که برای SSDهای SCSI با بیت UMMAP (Unmap) مشابه عمل می‌کند و نوشتن فیزیکی صفرها را حذف می‌کند. این تغییر بخشی از بهبودهای VFS (Virtual File System) است و با استفاده از دستورات NVMe Write Zeroes یا SCSI WRITE SAME کار می‌کند، که منجر به بهبود عملکرد در عملیات‌هایی مانند تخصیص فضای جدید برای فایل‌ها یا پاک‌سازی داده‌ها می‌شود. مزایای اصلی شامل کاهش زمان عملیات (تا چندین برابر سریع‌تر در SSDهای سازگار) و افزایش عمر SSD است، زیرا SSDها محدودیت تعداد نوشتن‌های محدود (write endurance) دارند و این روش wear (فرسودگی) را کاهش می‌دهد. این ویژگی برای کاربران سرورها، پایگاه‌های داده یا سیستم‌های ابری که عملیات I/O سنگین دارند مفید است، و در توزیع‌هایی مانند Ubuntu ۲۵.۱۰ که از هسته ۶.۱۷ استفاده می‌کنند، به طور پیش‌فرض در دسترس خواهد بود، اما نیاز به SSDهای مدرن با قابلیت‌های ذکرشده دارد.

بهبود مقیاس‌پذیری تخصیص بلوک و پشتیبانی از buffered I/O در EXT4 (بهبود عملکرد در وظایف سنگین I/O مانند کپی فایل‌ها یا پرس‌وجوهای پایگاه داده

در هسته ۶.۱۷، فایل‌سیستم EXT4 بهبودهایی در مقیاس‌پذیری تخصیص بلوک (block allocation) دریافت کرده که contention (رقابت) بین threadها را در محیط‌های چندنخی کاهش می‌دهد، و همچنین پشتیبانی بهتر از buffered I/O اضافه شده است. این تغییرات شامل بهینه‌سازی کد تخصیص بلوک برای مدیریت بهتر قفل‌ها (locks) است، که قبلاً در سناریوهای با threadهای زیاد (مانند سرورهای ابری یا دیتابیس‌ها) باعث bottleneck می‌شد، و حالا عملکرد را در وظایف سنگین I/O مانند کپی فایل‌های بزرگ یا پرس‌وجوهای دیتابیس تا حد زیادی بهبود می‌بخشد. buffered I/O به معنای استفاده از بافرهای حافظه برای به تعویق انداختن نوشتن بلوک‌ها تا لحظه مناسب است، که تصمیم‌گیری‌های تخصیص را کارآمدتر می‌کند و سرعت کلی را افزایش می‌دهد. بنچمارک‌ها نشان می‌دهند که این تغییرات “wild gains” (بهبودهای چشمگیر) در عملکرد ایجاد می‌کنند، به ویژه در سیستم‌های با چندین هسته CPU و ذخیره‌سازی سریع مانند NVMe. این ویژگی برای کاربران EXT4 (فایل‌سیستم پیش‌فرض Ubuntu) ایده‌آل است و در توزیع‌هایی مانند Fedora ۴۳ یا Ubuntu ۲۵.۱۰ که از ۶.۱۷ استفاده می‌کنند، عملکرد بهتری در کارهای روزمره مانند کامپایل کد یا مدیریت فایل‌ها ارائه می‌دهد، بدون نیاز به تغییرات دستی.

پشتیبانی آزمایشی large-folio و کنترل فشرده‌سازی در زمان defragmentation در Btrfs (کاهش سربار مدیریت حافظه برای فایل‌های بزرگ

Btrfs در هسته ۶.۱۷ پشتیبانی آزمایشی از large-folio (یا large data folios) اضافه کرده که ساختارهای صفحه‌ای پیوسته را برای داده‌ها یا متادیتا به عنوان یک واحد مدیریت می‌کند، به جای صفحات جداگانه، که سربار مدیریت حافظه را برای فایل‌های بزرگ کاهش می‌دهد. این ویژگی هنوز آزمایشی است و می‌تواند عملکرد خواندن متوالی (sequential read) را بهبود ببخشد، به ویژه در سیستم‌هایی که از فشرده‌سازی داده استفاده می‌کنند، و همچنین شامل کشینگ بهتر بیت‌مپ‌های تخصیص فضای آزاد است. علاوه بر این، عملیات defragmentation حالا گزینه‌های جدیدی برای کنترل فشرده‌سازی extents (بلوک‌های داده) دارد، که اجازه می‌دهد کاربران تصمیم بگیرند آیا extents defragmented فشرده شوند یا نه، و این Btrfs را برای workloadهای حساس به عملکرد مناسب‌تر می‌کند. مزایا شامل کاهش overhead حافظه (تا چند درصد کمتر مصرف RAM) و بهبود سرعت در فایل‌های بزرگ مانند تصاویر مجازی یا دیتابیس‌ها است، اما به دلیل آزمایشی بودن، ممکن است نیاز به فعال‌سازی دستی با گزینه‌های کرنل داشته باشد. این تغییرات برای کاربران Btrfs در توزیع‌هایی مانند openSUSE یا Fedora مفید است، جایی که ویژگی‌هایی مانند snapshots و RAID داخلی استفاده می‌شود.

فشرده‌سازی متادیتا و خواندن سریع‌تر دایرکتوری در EROFS (مناسب برای سیستم‌های read-only یا کانتینرها

EROFS (Enhanced Read-Only File System) حالا از فشرده‌سازی متادیتا (مانند inodeها و ساختارهای دایرکتوری) پشتیبانی می‌کند که فضای اشغال‌شده را کاهش می‌دهد و عملکرد را در سیستم‌های read-only بهبود می‌بخشد. این ویژگی با الگوریتم‌هایی مانند LZ4 یا MicroLZMA (از نسخه‌های قبلی) ترکیب می‌شود و برای سیستم‌های embedded یا کانتینرها (مانند در Android یا Docker images) ایده‌آل است، زیرا EROFS اغلب برای root filesystemهای read-only استفاده می‌شود. همچنین، بهبودهایی در خواندن دایرکتوری (readdir) اضافه شده که سرعت آن را تا ۲.۵ برابر افزایش می‌دهد، با بهینه‌سازی مدیریت بافرها و کاهش عملیات I/O در دایرکتوری‌های بزرگ. این تغییرات بخشی از تلاش برای کوچک‌تر کردن images و سریع‌تر کردن boot time است، و در سیستم‌هایی با workloadهای read-heavy مانند سرورهای ابری یا دستگاه‌های موبایل مفید است. کاربران می‌توانند با ابزار mkfs.erofs این ویژگی‌ها را فعال کنند، اما ممکن است در نسخه‌های اولیه مشکلات سازگاری وجود داشته باشد.

درایور جدید برای دسترسی به کارت‌های گرافیکی گسسته Intel در دستگاه‌های NVM

این ویژگی یک درایور جدید برای دسترسی به کارت‌های گرافیکی گسسته (discrete) اینتل روی دستگاه‌های NVM (Non-Volatile Memory، مانند SSDهای مبتنی بر Optane یا NVMe) اضافه می‌کند، که اجازه می‌دهد این کارت‌ها به عنوان بخشی از ذخیره‌سازی پایدار مدیریت شوند. این درایور بخشی از تغییرات filesystem است زیرا NVM را به عنوان یک لایه ذخیره‌سازی برای گرافیک‌های اینتل (مانند DG1 یا مدل‌های قدیمی‌تر) استفاده می‌کند، و شامل بهبودهایی در درایورهای i915 یا Xe برای فعال‌سازی پیش‌فرض DG1 است. مزایا شامل عملکرد بهتر در سناریوهای compute-heavy مانند یادگیری ماشین یا رندرینگ، جایی که داده‌های گرافیکی روی حافظه پایدار ذخیره می‌شود، و کاهش latency در دسترسی به داده‌ها است. این تغییر برای کاربران سخت‌افزار اینتل در سیستم‌های سرور یا workstation مفید است، و با تغییرات بزرگ‌تر گرافیکی اینتل در ۶.۱۷ (مانند SR-IOV و multi-device) هماهنگ است، اما ممکن است نیاز به تنظیمات اضافی برای فعال‌سازی داشته باشد.

درایور Apple Silicon SMC برای ریبوت مناسب در مک‌های M1 و M2

این ویژگی شامل ادغام درایور System Management Controller (SMC) اپل در هسته ۶.۱۷ است که امکان ریبوت و خاموش کردن تمیز (clean shutdown) را برای مک‌های مبتنی بر Apple Silicon M1 و M2 فراهم می‌کند. SMC یک کنترلر سخت‌افزاری است که وظایفی مانند مدیریت قدرت، فن‌ها و NVMEM (Non-Volatile Memory) را بر عهده دارد، و قبلاً بدون این درایور، ریبوت در لینوکس نیاز به تعامل دستی با SMC داشت که منجر به مشکلات پایداری می‌شد. این تغییر بخشی از بهبودهای مداوم Asahi Linux است و با نوشتن مقادیر خاص در سلول‌های NVMEM کار می‌کند، که اجازه می‌دهد سیستم بدون خطر از دست دادن داده یا آسیب سخت‌افزاری ریبوت شود. مزایای آن شامل افزایش سازگاری لینوکس روی مک‌های قدیمی‌تر (M1/M2) است، به ویژه برای کاربرانی که macOS را جایگزین می‌کنند، و بهبود عمر باتری و مدیریت حرارت. این ویژگی برای توسعه‌دهندگان و کاربران توزیع‌هایی مانند Fedora Asahi Remix مفید است، اما کار روی M3/M4 هنوز در حال پیشرفت است.

بهبود Touch Bar در مک‌بوک پروهای مبتنی بر Intel (پشتیبانی از ورودی لمسی با برخی محدودیت‌ها)

در هسته ۶.۱۷، زیرسیستم HID (Human Interface Device) بهبودهایی برای Touch Bar مک‌بوک پروهای x86 (مبتنی بر Intel) دریافت کرده، که شامل فعال‌سازی ورودی لمسی (touch input) از طریق درایور multitouch می‌شود. Touch Bar یک نوار OLED لمسی است که قبلاً فقط به عنوان کیبورد شناسایی می‌شد، اما حالا پشتیبانی از gestures و ورودی‌های چندلمسی (تا چند انگشت) اضافه شده، هرچند با محدودیت‌هایی مانند عدم پشتیبانی کامل از روشنایی یا برخی quirks (مشکلات جزئی). این تغییرات بخشی از پچ‌های HID است که parser را برای دستگاه‌های معیوب امن‌تر می‌کند و با ابزارهایی مانند libinput سازگار است. مزایا شامل استفاده بهتر از Touch Bar برای کنترل رسانه، میانبرها یا اپلیکیشن‌ها در محیط‌های دسکتاپ لینوکس مانند GNOME یا KDE است، به ویژه پس از پایان پشتیبانی اپل از macOS برای مدل‌های Intel. این ویژگی برای کاربران قدیمی مک‌بوک پروها مفید است که لینوکس را برای طولانی کردن عمر دستگاه انتخاب می‌کنند.

پشتیبانی اصلی برای لپ‌تاپ‌های ASUS Zenbook A14 Snapdragon X1 Plus/Elite:

هسته ۶.۱۷ پشتیبانی اصلی (mainline) برای لپ‌تاپ‌های ASUS Zenbook A14 با پردازنده Snapdragon X1 Plus/Elite (مبتنی بر ARM) اضافه کرده، که شامل Device Tree (DT) و پچ‌های لازم برای سخت‌افزار مانند نمایشگر، کیبورد، تاچ‌پد و مدیریت قدرت است. این مدل‌ها (مانند UX3407QA و UX3407RA) از چیپ X1 Elite استفاده می‌کنند که تمرکز روی عملکرد بالا و مصرف انرژی پایین دارد، و پشتیبانی شامل درایورهای Qualcomm برای GPU Adreno و NPU است. این تغییر بخشی از تلاش‌های گسترده برای دستگاه‌های ARM-based Windows است و اجازه می‌دهد توزیع‌هایی مانند Ubuntu یا Fedora بدون نیاز به درایورهای خارجی اجرا شوند. مزایا شامل عملکرد روان‌تر، عمر باتری بهتر و سازگاری با ویژگی‌های هوش مصنوعی است، به ویژه برای کاربرانی که لینوکس را روی لپ‌تاپ‌های Snapdragon ترجیح می‌دهند. این ویژگی برای توسعه‌دهندگان embedded یا کاربران موبایل مفید است.

پشتیبانی از چیپ I/O RP1 در Raspberry Pi 5

این ویژگی یک درایور اصلی برای چیپ RP1 (I/O controller) در Raspberry Pi 5 اضافه می‌کند، که به عنوان یک چیپ‌ست چندمنظوره عمل می‌کند و وظایفی مانند ورودی دوربین MIPI، خروجی نمایشگر، USB 2/3، ویدیو آنالوگ و GPIO را مدیریت می‌کند. RP1 از طریق PCI متصل می‌شود و پشتیبانی شامل Device Tree overlays برای پین‌مالکسینگ (pinmux) و ساعت‌ها (clocks) است، که قبلاً نیاز به درایورهای downstream داشت. این تغییر توسط مهندسان SUSE توسعه داده شده و بخشی از زیرسیستم soc است. مزایا شامل سازگاری بهتر با توزیع‌های اصلی مانند Ubuntu یا Debian، کاهش وابستگی به کرنل‌های سفارشی Raspberry Pi و بهبود عملکرد I/O است. این ویژگی برای پروژه‌های IoT، رباتیک یا سرورهای کوچک با Pi 5 ایده‌آل است.

نقشه‌برداری مناسب کلیدهای F13 تا F24 در کیبوردهای PS/2

در هسته ۶.۱۷، درایور AT/PS2 کیبورد حالا کلیدهای F13 تا F24 را به طور پیش‌فرض نقشه‌برداری (mapping) می‌کند، که قبلاً فقط F23 پشتیبانی می‌شد و بقیه به عنوان کلیدهای نامعتبر شناسایی می‌شدند. این کلیدها در کیبوردهای تخصصی (مانند برخی مدل‌های IBM یا کیبوردهای قدیمی با ۱۲ کلید اضافی) وجود دارند و حالا با کدهای استاندارد Microsoft (مانند 0x1F تا 0x40 برای Set 2) مپ می‌شوند. این تغییر بخشی از بهبودهای ورودی است و مشکلات قدیمی (از دهه ۱۹۹۰) را حل می‌کند. مزایا شامل استفاده آسان از این کلیدها برای میانبرها در اپلیکیشن‌ها یا دسکتاپ‌ها بدون نیاز به تنظیمات دستی است. این ویژگی برای کاربران کیبوردهای قدیمی یا حرفه‌ای مفید است.

نظارت بر PSU Corsair HX1200i (مدل ۲۰۲۵

هسته ۶.۱۷ پشتیبانی برای نظارت (monitoring) بر منبع تغذیه Corsair HX1200i مدل ۲۰۲۵ اضافه کرده، که از طریق درایور HWMON (Hardware Monitoring) کار می‌کند و مقادیری مانند ولتاژ، جریان، قدرت و دما را گزارش می‌دهد. این PSU یک مدل پلاتینیوم ۱۲۰۰ وات است و درایور corsair-psu حالا از پروتکل HID آن پشتیبانی می‌کند، که قبلاً محدود به مدل‌های قدیمی‌تر بود. این ویژگی بخشی از sysfs است و با ابزارهایی مانند lm-sensors سازگار است. مزایا شامل نظارت real-time بر مصرف قدرت برای سیستم‌های گیمینگ یا workstationها، جلوگیری از اورهیت و افزایش ایمنی است. این برای کاربران سخت‌افزار بالا مفید است.

پشتیبانی از wake-on-touch و overlay objects در Intel Touch Host Controller (مناسب برای تبلت‌ها و دستگاه‌های ۲در۱

درایور Intel THC (Touch Host Controller) حالا wake-on-touch (بیدار شدن با لمس) و overlay objects (مانند دکمه‌های مجازی روی تاچ) را پشتیبانی می‌کند، که برای دستگاه‌های ۲در۱ و تبلت‌ها طراحی شده. THC یک اینترفیس DMA برای تاچ‌اسکرین‌هاست و این ویژگی‌ها از طریق I2C/SPI فعال می‌شوند، که مصرف انرژی را در حالت sleep کاهش می‌دهد. مزایا شامل بیدار شدن سریع و پشتیبانی از gestures است. مفید برای لپ‌تاپ‌های convertible.

پشتیبانی از HD Audio در Framework Laptop 13 با AMD Ryzen AI 300، لپ‌تاپ‌های تجاری ASUS با CS35L41 HDA، و مدل‌های HP EliteBook (شامل x360 830 G6 و 830 G6)

هسته ۶.۱۷ quirks برای HD Audio در این مدل‌ها اضافه کرده، که شامل درایور Realtek ALC245 برای Framework 13 (Ryzen AI 300) و CS35L41 برای ASUS و HP است. این تغییرات مشکلات تشخیص هدست و میکروفون را حل می‌کند. مزایا شامل صدای بهتر و سازگاری است.

گسترش offloading صوتی USB برای دستگاه‌های بیشتر، از جمله Fairphone 4: offloading صوتی USB حالا Fairphone 4 را پوشش می‌دهد، که پردازش صدا را به سخت‌افزار USB منتقل می‌کند و مصرف CPU را کاهش می‌دهد. مزایا شامل صرفه‌جویی انرژی در موبایل‌ها.

. رگولاتور برای نمایشگر ۷ اینچی Raspberry Pi V2 (۷۲۰×۱۲۸۰): یک رگولاتور جدید برای نمایشگر ۷ اینچی Raspberry Pi V2 (رزولوشن ۷۲۰×۱۲۸۰) اضافه شده، که مدیریت قدرت و ولتاژ را بهبود می‌بخشد. مفید برای پروژه‌های نمایشگر.

پشتیبانی از pinmux/pinconf در Raspberry Pi 1: پشتیبانی pinmux (multiplexing) و pinconf (configuration) برای Raspberry Pi 1 اضافه شده، که مدیریت GPIO را بهبود می‌بخشد. مفید برای دستگاه‌های قدیمی.

پشتیبانی از Argon40 Fan HAT: درایور PWM برای Argon40 Fan HAT اضافه شده، که کنترل فن را فراهم می‌کند. مزایا مدیریت حرارت.

. پشتیبانی از SoundWire در پلتفرم AMD ACP 7.2: SoundWire برای AMD ACP 7.2 (Audio Co-Processor) فعال شده، که اینترفیس صوتی دیجیتال است. بهبود صدا در دستگاه‌های AMD.

. پشتیبانی از Forcepad (F21): پشتیبانی برای Forcepad F21 (تاچ‌پد حساس به فشار) اضافه شده، بخشی از HID. مفید برای ورودی دقیق.

پشتیبانی از OneXPlayer X1 Pro: درایور OXPEC برای OneXPlayer X1 Pro اضافه شده، که مدیریت حرارت و فن را پوشش می‌دهد. مفید برای دستگاه‌های دستی.

کنترل‌های جدید Attack Vector برای ساده‌سازی مدیریت آسیب‌پذیری‌های CPU مانند Spectre و Meltdown (گزینه یکپارچه برای غیرفعال‌سازی حفاظت‌های غیرضروری)

این ویژگی یک سیستم کنترل attack-vector جدید معرفی می‌کند که مدیریت میتیگیشن‌های آسیب‌پذیری‌های CPU (مانند Spectre، Meltdown، MDS، و غیره) را ساده می‌کند. قبلاً هر میتیگیشن گزینه کرنل جداگانه‌ای داشت، اما حالا یک گزینه یکپارچه (مانند mitigations=off یا mitigations=auto) اجازه می‌دهد مدیران سیستم حفاظت‌های غیرضروری را غیرفعال کنند بدون تأثیر روی امنیت کلی. این تغییر بخشی از زیرسیستم security است و با استفاده از پارامترهای بوت کرنل کار می‌کند، که عملکرد را در سیستم‌هایی که به حفاظت‌های خاصی نیاز ندارند (مانند سیستم‌های ایزوله) بهبود می‌بخشد و تا ۵-۱۰ درصد سرعت را بازمی‌گرداند. مزایای آن شامل مدیریت آسان‌تر برای admins سرور و کاهش overhead در محیط‌های ابری است، اما باید با احتیاط استفاده شود تا امنیت کاهش نیابد. این ویژگی برای توزیع‌هایی مانند Red Hat یا SUSE که روی امنیت تمرکز دارند، مفید است.

حذف پیکربندی uniprocessor از زمان‌بندی‌کننده (اجرا همیشه به صورت چند هسته‌ای برای قابلیت اطمینان بیشتر

زمان‌بندی‌کننده کرنل (scheduler) حالا پیکربندی uniprocessor (UP) را حذف کرده و همیشه به صورت symmetric multiprocessing (SMP) اجرا می‌شود، حتی روی سیستم‌های تک‌هسته‌ای. این تغییر کد را ساده می‌کند، زیرا کدهای جداگانه برای UP حذف شده و SMP به عنوان پیش‌فرض عمل می‌کند، بدون تأثیر منفی روی عملکرد تک‌هسته‌ای. قبلاً UP برای سیستم‌های قدیمی استفاده می‌شد، اما در ۲۰۲۵ تقریباً همه سیستم‌ها چند هسته‌ای هستند، پس این حذف قابلیت اطمینان را افزایش می‌دهد و باگ‌های مرتبط با پیکربندی را کاهش می‌دهد. مزایا شامل کد تمیزتر، نگهداری آسان‌تر و رفتار یکسان در همه سیستم‌ها است، که برای توسعه‌دهندگان کرنل و کاربران embedded مفید است. این ویژگی تأثیر کمی روی کاربران نهایی دارد اما پایداری کلی را بهبود می‌بخشد.

پشتیبانی اولیه از proxy execution (حل مشکلات priority-inversion برای سرعت بخشیدن به اپلیکیشن‌ها با کاهش تأخیر

proxy execution یک ویژگی جدید است که مشکلات priority-inversion را حل می‌کند، جایی که یک task با اولویت بالا منتظر منبعی (مانند lock) از task با اولویت پایین می‌ماند. این مکانیسم اجازه می‌دهد task با اولویت بالا “اجرای خود را به lock-holder قرض دهد” تا آن سریع‌تر تمام شود و تأخیر کاهش یابد. پشتیبانی اولیه در هسته ۶.۱۷ ادغام شده و بخشی از scheduler است، که برای اپلیکیشن‌های real-time مانند دسکتاپ یا سرورها مفید است و latency spikes را تا ۳۰ درصد کاهش می‌دهد. مزایا شامل عملکرد بهتر در محیط‌های چندنخی و کاهش slowdown در اپ‌ها است، اما هنوز آزمایشی است و ممکن است نیاز به تنظیمات داشته باشد. این ویژگی برای توزیع‌هایی مانند Ubuntu که روی دسکتاپ تمرکز دارند، ایده‌آل است.

بهینه‌سازی‌های مدیریت حافظه، بهبود عملکرد futex برای اپلیکیشن‌های چندنخی، و مدیریت بهتر کرش کرنل

مدیریت حافظه چندین بهینه‌سازی دریافت کرده، از جمله بهبود futex (fast user-space mutex) برای اپلیکیشن‌های چندنخی با کاهش contention و بهبود scalability. همچنین، مدیریت کرش کرنل (crash kernel) بهبود یافته برای debugging بهتر هنگام کرش، با رزرو حافظه مطمئن‌تر. این تغییرات بخشی از mm (memory management) subsystem است و عملکرد را در workloadهای سنگین مانند مجازی‌سازی افزایش می‌دهد. مزایا شامل سرعت بالاتر futex (تا ۲۰ درصد در threadهای زیاد) و قابلیت اطمینان بیشتر در کرش‌ها است. مفید برای سرورها و توسعه‌دهندگان.

رابط بازخورد سخت‌افزاری AMD (HFI) برای تخصیص بهتر وظایف به هسته‌های عملکردی یا کارآمد: AMD HFI (Hardware Feedback Interface) اطلاعاتی در مورد وضعیت هسته‌ها (performance cores vs efficiency cores) به کرنل می‌دهد تا scheduler وظایف را بهتر تخصیص دهد. این رابط در پردازنده‌های مدرن AMD مانند Zen 5 استفاده می‌شود و مدیریت قدرت و عملکرد را بهبود می‌بخشد. مزایا شامل صرفه‌جویی انرژی تا ۱۵ درصد و عملکرد بهتر در لپ‌تاپ‌ها است. مفید برای سیستم‌های هیبریدی AMD.

رفع باگ مربوط به مدیریت هدر برنامه ELF از سال ۱۹۹۳: این باگ در مدیریت هدرهای ELF (Executable and Linkable Format) بود که در شرایط خاص باعث crash اپلیکیشن‌ها می‌شد، و پس از ۳۰ سال رفع شده. پچ جدید بررسی‌های دقیق‌تری اضافه کرده. مزایا پایداری بیشتر است.

عملیات رشته استاندارد در زیرسیستم BPF: BPF (Berkeley Packet Filter) حالا عملیات رشته‌ای استاندارد (مانند strcmp، strlen) دارد. مفید برای شبکه و امنیت.

جریان‌های خروجی و خطا برای برنامه‌های BPF جهت ارتباط با فضای کاربر: BPF stdout و stderr برای ارتباط با userspace اضافه شده. مزایا debugging بهتر.

پشتیبانی از ویژگی‌های گسترده برای pidfds: pidfds (process ID file descriptors) حالا ویژگی‌های گسترده (extended attributes) مانند xattrs پشتیبانی می‌کنند. مفید برای مدیریت پروسس‌ها.

ماژول جدید DAMON_STAT برای نظارت ساده بر فعالیت مدیریت حافظه: DAMON_STAT یک ماژول جدید برای نظارت بر فعالیت حافظه است، که آمار ساده ارائه می‌دهد. مزایا نظارت آسان‌تر.

اجرای دقیق‌تر محدودیت‌های پنجره دریافت در TCP: TCP receive window limits دقیق‌تر اجرا می‌شود. بهبود شبکه.

پشتیبانی از ASoC برای پلتفرم AMD ACP 7.2: Audio Subsystem for Component (ASoC) پشتیبانی برای AMD ACP 7.2 اضافه کرده. مفید برای صوت در AMD.

پچ زنده کرنل در سیستم‌های ۶۴ بیتی ARM (AArch64): live patching برای ARM64 اضافه شده، که اجازه می‌دهد پچ‌ها بدون ریبوت اعمال شوند. مزایا uptime بالاتر.

نمایش توپولوژی کش L3 در ابزار Turbostat: Turbostat حالا توپولوژی L3 cache را نشان می‌دهد. مفید برای نظارت عملکرد.

پشتیبانی از ARM Branch Record Buffer Extension (BRBE): BRBE برای ردیابی شاخه‌ها در ARM اضافه شده. مفید برای debugging.

نقاط ردیابی system-call در کرنل‌های User-Mode Linux: tracepoints برای system-calls در UML اضافه شده. مزایا نظارت بهتر.

. پشتیبانی از BPF در معماری LoongArch: BPF برای LoongArch (معماری چینی) اضافه شده. مفید برای سیستم‌های Loongson.

کنترلر وقفه GICv5 برای KVM در سیستم‌های ARM: GICv5 برای مجازی‌سازی KVM در ARM اضافه شده. بهبود مجازی‌سازی.

پشتیبانی AppArmor برای کنترل دسترسی سوکت AF_UNIX: AppArmor حالا دسترسی به سوکت‌های AF_UNIX را کنترل می‌کند. بهبود امنیت.

نظارت‌کننده‌های منطق زمانی خطی در زیرسیستم runtime verification: linear temporal logic (LTL) برای verification در زمان اجرا اضافه شده. مفید برای تست.

گزینه جدید برای رزرو فضا برای دامپ‌های کرش کرنل: گزینه جدید برای رزرو حافظه برای crash dumps. بهبود debugging.

کنترل پهنای باند مبتنی بر کنترل‌گروه برای کلاس زمان‌بندی extensible: cgroup-based bandwidth control برای sched_ext. مفید برای کانتینرها.

تعویض و مهاجرت صفحات بزرگ شفاف (THP) برای سیستم‌های s390: swapping و migration برای transparent huge pages در s390 اضافه شده. بهبود عملکرد mainframe.

پیاده‌سازی کامل attack-vector در x86: پیاده‌سازی کامل attack-vector برای x86، تکمیل کنترل‌های آسیب‌پذیری. مزایا امنیت بهتر.

پشتیبانی از مسیریابی gateway در زیرسیستم MCTP: زیرسیستم Management Component Transport Protocol (MCTP) در هسته ۶.۱۷ حالا پشتیبانی از مسیریابی gateway را اضافه کرده، که اجازه می‌دهد بسته‌های MCTP از طریق gatewayها (مانند دستگاه‌های واسط در شبکه‌های مدیریتی) مسیریابی شوند. MCTP یک پروتکل برای مدیریت سخت‌افزاری (مانند BMCها در سرورها) است و این ویژگی با افزودن قابلیت‌های routing table و forwarding، شبکه‌های پیچیده‌تر مدیریتی را پشتیبانی می‌کند، که قبلاً محدود به ارتباطات مستقیم بود. این تغییر بخشی از بهبودهای net-next است و شامل پچ‌هایی برای مدیریت مسیرها بر اساس آدرس‌های MCTP می‌شود. مزایای اصلی شامل انعطاف‌پذیری بیشتر در توپولوژی‌های شبکه‌ای بزرگ (مانند دیتاسنترها) و کاهش نیاز به تنظیمات دستی است، که latency را در ارتباطات مدیریتی کاهش می‌دهد. این ویژگی برای admins سیستم‌های enterprise مفید است، جایی که MCTP برای نظارت و کنترل از راه دور استفاده می‌شود، و در توزیع‌هایی مانند RHEL یا Ubuntu Server که از هسته ۶.۱۷ استفاده می‌کنند، به طور پیش‌فرض فعال است.

گزینه TCP_MAXSEG برای multipath TCP: Multipath TCP (MPTCP) حالا گزینه TCP_MAXSEG را پشتیبانی می‌کند، که اجازه می‌دهد حداکثر اندازه سگمنت (Maximum Segment Size – MSS) برای مسیرهای چندگانه تنظیم شود. MPTCP پروتکلی است که چندین مسیر TCP را برای یک اتصال ترکیب می‌کند (مانند WiFi و LTE همزمان)، و این گزینه با setsockopt() کار می‌کند تا MSS را بر اساس مسیرهای مختلف بهینه کند، که قبلاً محدود به تنظیمات پیش‌فرض بود. این تغییر بخشی از بهبودهای MPTCP در net-next است و مشکلات fragmentation و عملکرد در شبکه‌های ناهمگن را حل می‌کند. مزایا شامل بهبود throughput تا ۲۰ درصد در سناریوهای موبایل یا ابری و کاهش packet loss است، به ویژه برای اپلیکیشن‌هایی مانند ویدیو استریم یا دانلودهای بزرگ. این ویژگی برای کاربران MPTCP در توزیع‌هایی مانند Ubuntu ۲۵.۱۰ یا Fedora مفید است، و نیاز به فعال‌سازی MPTCP در sysctl (مانند net.mptcp.enabled=1) دارد.

. sysctl force_forwarding IPv6 برای فعال‌سازی forwarding در هر اینترفیس: یک sysctl جدید به نام force_forwarding برای IPv6 اضافه شده که اجازه می‌دهد forwarding (ارسال بسته‌ها بین اینترفیس‌ها) را به صورت per-interface (برای هر اینترفیس جداگانه) فعال کنید. قبلاً forwarding IPv6 به صورت جهانی (با net.ipv6.conf.all.forwarding) کنترل می‌شد، اما این knob جدید (net.ipv6.conf.<interface>.force_forwarding) امکان کنترل دقیق‌تر را فراهم می‌کند، بدون تأثیر روی تنظیمات پیش‌فرض دیگر. این تغییر بخشی از پچ‌های IPv6 در net-next است و مشکلات امنیتی یا عملکردی در شبکه‌های پیچیده را حل می‌کند، مانند جلوگیری از forwarding ناخواسته در اینترفیس‌های خاص. مزایا شامل امنیت بهتر (مانند در فایروال‌ها) و انعطاف‌پذیری در روترهای لینوکسی است، که برای admins شبکه در محیط‌های hybrid IPv4/IPv6 مفید است. این ویژگی در توزیع‌هایی با هسته ۶.۱۷+ در دسترس است و می‌تواند با ابزارهایی مانند ip6tables ترکیب شود.

این بخش شامل تغییرات متفرقه مانند حذف درایورهای منسوخ است.

حذف درایور Pktcdvd (نوشتن بسته‌ای نوری، منسوخ از ۲۰۱۶

درایور pktcdvd که برای نوشتن بسته‌ای (packet writing) روی CD/DVDهای نوری استفاده می‌شد، کاملاً از هسته ۶.۱۷ حذف شده است. این درایور از سال ۲۰۱۶ منسوخ (deprecated) اعلام شده بود و در ۲۰۲۳ تلاشی برای حذف آن انجام شد که برگردانده شد، اما حالا در ۲۰۲۵ به دلیل عدم استفاده و نگهداری، حذف گردید. pktcdvd اجازه می‌داد CD/DVDها مانند فلش درایوها (با ایجاد، ویرایش و حذف فایل‌ها) استفاده شوند، اما با پیشرفت فناوری‌های ذخیره‌سازی (مانند SSD و cloud)، دیگر کاربردی ندارد و فقط برای CD-RWهای قدیمی بود. این حذف بخشی از تمیزکاری کد کرنل است و تأثیری روی رایت معمولی CD/DVD (مانند با cdrecord) ندارد، فقط packet writing را حذف می‌کند. مزایا شامل کاهش اندازه کرنل و تمرکز روی ویژگی‌های مدرن است، و برای کاربرانی که هنوز از رسانه‌های نوری استفاده می‌کنند، جایگزین‌هایی مانند UDF یا ابزارهای userspace وجود دارد. این تغییر برای توزیع‌های جدید بی‌تأثیر است، اما کاربران قدیمی ممکن است نیاز به کرنل‌های قبلی داشته باشند.